Nowe!

Maurycy August Beniowski – polski król Madagaskaru

1 / 2

Maurycy August Beniowski był niezwykle barwną postacią. O jego dzieciństwie wiadomo niewiele – urodził się 20 września 1746 roku w słowackim miasteczku Vrbové (wówczas był to teren Węgier). Beniowski pochodził z wielodzietnej rodziny – miał aż 13-ścioro rodzeństwa. Wiadomo również, że ukończył gimnazjum pijarów pod Bratysławą.

Wiosną 1768 roku Beniowski w nie do końca jasnych okolicznościach pojawia się na ziemi polskiej i bierze ślub w małopolskiej wsi Wielkanoc (niedaleko Miechowa, gmina Gołcza) z Anną Zuzanną Hönsch. Praktycznie w tym samy czasie przystępuje on do konfederacji barskiej, czyli zbrojnego związku szlachty polskiej, która wystąpiła przeciwko: kurateli Imperium Rosyjskiego, królowi Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu i popierającym go wojskom rosyjskim (celem konfederatów było zniesienie ustaw narzuconych przez Rosję). Tutaj pojawiają się pierwsze nieścisłości – w swoich pamiętnikach Beniowski pisał, że dołączył do konfederacji 7 lipca 1767 roku w Warszawie, podczas gdy konfederacja została zawiązana dopiero 29 lutego 1768 roku. Po upadku konfederacji na Sybir zesłano ponad 14 tysięcy konfederatów – w tym Beniowskiego, resztę zaś przymusowo wcielono do armii rosyjskiej.

Maurycy Beniowski

fot: tenyek.sk



Zsyłka na Sybir

Maurycy August Beniowski doskonale mówił po polsku, miał polską żonę, oraz uważa się za obrońcę Rzeczypospolitej. Chociaż w jego żyłach płynęła węgierska i słowacka krew, on czuł się Polakiem. W czasie zsyłki na Syberię Beniowski mieszkał we wsi Bolszerieck na Kamczatce, gdzie zaprzyjaźnił się z gubernatorem. Wspólna gra w szachy, nauka dzieci języków i gry na pianinie sprawiła, że gubernator zaczął nalegać na to, by Beniowski (który notabene był więźniem gubernatora) ożenił się ze jego najstarszą córką Afanasją. Maurycy zgadza się, ale pod przykrywką przygotowań ślubnych planuje i przygotowuje swoją ucieczkę drogą morską. Gubernator, który odkrył plany niedoszłego zięcia postanawia go aresztować, jednak Beniowski rzuca hasło do buntu i wznieca powstanie razem z grupą kilkudziesięciu więźniów.

Podczas walk Beniowski wbiega do pokoju gubernatora i zostaje przez niego postrzelony, w międzyczasie towarzysze przyszłego króla Madagaskaru na oczach rodziny zabijają gubernatora. Za wzniecenie buntu i udział w zabójstwie bohater tej opowieści powinien zostać surowo ukarany – na jego szczęście Kamczatka w XVIII wieku to zapomniana prowincja, z fatalną komunikacją z resztą świata. Beniowski zyskuje ogromne wpływy i pisze list do Petersburga, który ma zmylić władze. W liście opisuje swoją wersję zamachu stanu i oznajmia, że tymczasowo to on rządzi Kamczatką. W międzyczasie wraz z 87 mężczyznami i 9 kobietami wypływa pod biało-czerwoną flagą zdobytym okrętem “Piotr i Paweł” w kierunku Japonii.

Kamczatka, ilustracja z poł. XVIII w.

Kamczatka, ilustracja z poł. XVIII w. (domena publiczna)



Długa wędrówka

Przystań u ujścia rzeki Bystrej znajdowała się na zachodnim wybrzeżu Kamczatki, zatem by wydostać się na Pacyfik załoga statku “Piotr i Paweł” musiała żeglować na południe, opłynąć przylądek Łopatka i skręcić na południe, ku Japonii i Chinom. Załoga (złożona w dużej mierze z Rosjan) zaprotestowała, gdyż przyzwyczajeni do mroźnego, syberyjskiego klimatu Rosjanie obawiali się upałów i nalegali by szukać drogi do Europy przez Ocean Arktyczny. W ten sposób zmarnowano kilka miesięcy, bo tuż za Cieśniną Beringa “Św. Piotr i Paweł” utknął w lodach.

Po oswobodzeniu statku uciekinierzy zatrzymali się na Wyspach Aleuckich (na północnej części Oceanu Spokojnego), gdzie dokonali wymiany towarów. Beniowski chciał skierować okręt na południe, ale wśród załogi ponownie wybuchł bunt – za namową jednego z uciekinierów pozostali zażądali większych racji żywności, wody oraz wódki. Choć Maurycy nie chciał się na to zgodzić buntownicy włamali się do magazynów, upili się, a większość zapasów zniszczyli. Załoga cierpiała wiele dni z powodu głodu i pragnienia, aż trafiła na bezludną wyspę pełną różnorodnych drzew owocowych, źródlanej wody, a nawet dzikich świń. Według pamiętnika Beniowskiego mogła to być jedna z wysepek Izu (archipelag wulkanicznych wysp należący do Japonii). Uciekinierom tak spodobało się na wyspie, że chcieli tam zostać na stałe, Maurycy jednak powiedział, że pomysł jest dobry, ale na pokładzie jest za mało kobiet. Podrzucił zatem pomysł, by udać się ku brzegom pobliskiej Japonii i tam… porwać kilkadziesiąt kobiet.

W Japonii rządzący wyspą namiestnik cesarski był bardzo gościnny – statek został sowicie zaopatrzony, a załoga nakarmiona. Po ponownym wyjściu w morze już nikt nie chciał wracać na niezamieszkaną wyspę, na której wcześniej planowała się osiedlić załoga. “Św. Piotr i Paweł” żeglował dalej na południe zahaczając po drodze o Okinawę (którą Beniowski nazwał Ohosimą), Formozę, aż dopłynął do wybrzeży Chin, a następnie do Makau. Tam po sprzedaży skór, futer i okrętu Beniowski i bardzo uszczuplona grupa uciekinierów z Syberii (w Makau zmarły 23 osoby – prawdopodobnie na dżumę) udała się do Europy na pokładzie francuskiego statku. W drodze do Europy Maurycy Beniowski po raz pierwszy odwiedził Port Louis na Mauritiusie i Port Dauphin na Madagaskarze. W lipca 1772 roku Beniowski dotarł do Paryża, a swoją historią zadziwił dwór króla Ludwika XV.

Francja

Młody, przystojny, postawny uciekinier z Syberii stał się częstym gościem na salonach i ulubieńcem kobiet. Jego sława rozsiana między Kamczatką, Chinami, Japonią i Europą imponowała wszystkim. Królewski minister, książę d’Aiguillon zaproponował Maurycemu objęcie dowództwa ochotniczego regimentu piechoty, a następnie wykorzystując jego umiejętności i doświadczenie zaproponowano mu wyprawę na Madagaskar, który miałby stać się francuską kolonią. Plan zakładał, że statek do przeprawy, narzędzia i amunicję ekspedycja, na czele której stanął Beniowski otrzyma od gubernatora Mauritiusu. Po przybyciu na wyspę 22 września 1773 roku Beniowski spotkał się z administratorem wyspy, który wprost powiedział, że nie udzieli pomocy. Po trwających wiele miesięcy kłótniach i targach Maurycy otrzymał statek, narzędzia i amunicję – do zatoki Antongila na Madagaskarze wpłynął 14 lutego 1774 roku.

Skomentuj