Nowe!

Jak powstawał układ okresowy pierwiastków? Niezwykły proces twórczy Dmitrija Mendelejewa.

1 / 2

Każdy, kto uczęszczał do szkoły, pamięta, że jednym z obowiązkowych przedmiotów była chemia. Mogła się podobać lub nie – nie było to w tym przypadku istotne. Całkiem możliwie, że większość wiedzy z tej dyscypliny odeszła w niepamięć i nie jest już używana na co dzień. Jednak układ okresowy pierwiastków D.I. Mendelejewa na pewno pamięta każdy. Dla wielu wciąż pozostał kolorową tabelą, której każda komórka mieści litery, oznaczające nazwy pierwiastków chemicznych.

Ten wpis nie dotyczy tylko chemii, jako takiej, ale przeczytacie tu o tym, jak powstała tabela, zmieniająca oblicze tej dziedziny. Opowieść będzie szczególnie przydatna dla każdej kreatywnej i twórczej osoby.

tablica mendelejewa

Trochę historii

Dawno temu, w 1668 roku wybitny irlandzki chemik, fizyk i teolog – Robert Boile – opublikował książkę, w której obalił wiele mitów o alchemii. Poruszył w niej temat konieczności poszukiwania niepodzielnych pierwiastków chemicznych. Naukowiec załączył ich listę, składającą się jedynie z 15 elementów, ale zakładał większą ilość. Książka stała się punktem wyjścia do poszukiwania nowych pierwiastków i ich systematyzacji.

100 lat później, francuski chemik Antoine Lavoisier ułożył nowy wykaz, do którego wchodziło już 35 pierwiastków. 23 z nich, później zostały uznane za niepodzielne. Poszukiwanie nowych pierwiastków kontynuowało wielu naukowców na całym świecie. Główną rolę w tym procesie odegrał znany rosyjski chemik Dmitrij Iwanowicz Mendelejew – jako pierwszy wysunął hipotezę o tym, że pomiędzy masą atomową pierwiastków i ich lokalizacją w systemie, może istnieć związek wzajemny.

dmitrij mendelejew

Dmitrij Mendelejew

Dzięki zestawieniu pierwiastków chemicznych Mendelejew potrafił odnaleźć powiązanie pomiędzy elementami, które mogą stanowić całość, a ich właściwości nie rozumieją się same przez się, tylko stanowią periodycznie powtarzające się zjawisko. W rezultacie w lutym 1869 roku Mendelejew sformułował pierwsze prawo okresowości; w marcu jego referat “Korelacja właściwości z masą atomową pierwiastków” został przedstawiony Rosyjskiemu Towarzystwu Chemików pod przewodnictwem Nikołaja Menszutkinowa. Tego samego roku publikacja Mendelejewa zajęła miejsce w czasopiśmie “Zeitschrift fur Chemie” w Niemczech, a w 1871 roku nową obszerną publikację naukowca, poświęconą jego wynalazkowi, opublikowało inne niemieckie czasopismo “Annalen der Chemie”.

Stworzenie układu okresowego

Na 1969 rok Mendelejew sformułował podstawową ideę. Dokonał tego w bardzo krótkim czasie, jednak dosyć długo nie mógł ukształtować z niej jednolitego i uporządkowanego systemu, pokazującego namacalnie związki logiczne. W jednej z rozmów ze swoim współpracownikiem A. A. Inostrancewym nawet powiedział, że wszystko już ułożył sobie w głowie, ale nie może doprowadzić tego do postaci tablicy. Po tym, według jednego z biografów Mendelejewa, naukowiec przystąpił do pracy, która trwała trzy doby bez przerw na sen. Przebrnięto przez wszelkie sposoby organizacji pierwiastków, lecz proces komplikowało to, że ówczesna nauka nie znała wielu pierwiastków. Natomiast bez względu na to, tablica w końcu została przygotowana, a pierwiastki usystematyzowano.

Dmitrij Iwanowicz Mendelejew

Legenda o śnie Mendelejewa

Wielu słyszało historię o tym, jak D.I. Mendelejewowi tablica przyśniła się w czasie drzemki. Ta wersja była aktywnie rozpowszechniana przez wspomnianego powyżej kolegę Mendelejewa A.A. Inostrancewa, jako zabawny żarcik, którym rozbawiał swoich studentów. Mówił, że Dmitrij Iwanowicz położył się do łóżka i we śnie dokładnie zobaczył swój układ, którego wszystkie pierwiastki były ułożone w poprawnym szyku. Wkrótce studenci żartowali, że w ten sam sposób została wynaleziona 40° wódka. Jednak istniały realne przesłanki, potwierdzające prawdziwość tej historii. Mendelejew pracował nad swoją tablicą bez przerw na sen i odpoczynek, gdy Inostrancew pewnego dnia zobaczył zmęczonego naukowca. W dzień Mendelejew zdecydował się na krótką drzemkę. Kilkadziesiąt minut później się obudził i od razu chwycił za kartkę, po czym narysował na niej gotową tablicę. Sam naukowiec obalał całą historię ze snem, mówiąc: “Ja nad tym być może z 20 lat się zastanawiałem, a wy myślicie: siedziałem i nagle… gotowe”. A więc legenda o śnie może i jest bardzo atrakcyjna, ale stworzenie tablicy stało się możliwe tylko dzięki zawziętości.

spiacy mendelejew

Foto. liveinternet.ru

Skomentuj